Cyanotype Tutorial: Zo Maak Je Botanische Zonprints

Cyanotype is een van de oudste fotografische technieken, je maakt met UV-licht een blauwdruk met de zon, vandaar ook de naam zonprint. Elke print is net even anders, afhankelijk van de zon, de materialen die je gebruikt en de belichtingstijd.

Hoe Werkt het Cyanotype Proces?

Je brengt lichtgevoelige chemicaliën aan op papier. Eenmaal droog reageert het papier op UV-licht. Objecten die erop liggen blokkeren een deel van het licht, zo ontstaan silhouetten tijdens de belichting. Daarna spoel je de print om de ongebruikte chemicaliën weg te halen, en de belichte delen oxideren tot dat kenmerkende diepe Pruisisch blauw.

Leg voor je begint krantenpapier of ander overtollig papier op tafel, cyanotype emulsie kan vlekken achterlaten op papier, hout, stof en andere poreuze oppervlakken. We raden ook aan om handschoenen te dragen tijdens het aanbrengen.

In deze flesjes zit de cyanotype chemie in poeder- of gelvorm. Voeg altijd water toe aan het poeder, nooit andersom. Vul beide flesjes tot aan de streep, sluit goed af en schud stevig tot alles helemaal is opgelost.

Zie je een beetje schimmel in flesje B? Geen paniek, giet de inhoud gewoon door een koffiefilter om de schimmel eruit te filteren, en gebruik het daarna gewoon verder.

Zodra flesje A en B gemengd zijn, wordt de oplossing gevoelig voor UV-licht. Goed nieuws: je hebt geen donkere kamer nodig, gewoon binnenlicht is prima. Sluit de gordijnen en werk gewoon onder je normale elektrische binnenverlichting.

Meng gelijke delen A en B, we beginnen met 10 ml van elk, genoeg voor meestal 10 tot 15 vellen papier. Eenmaal gemengd is de emulsie meteen lichtgevoelig, meng dus alleen wat je direct gaat gebruiken.

Maak je geen zorgen als je gemengde emulsie er elke keer net even anders uitziet, soms wat groenblauwer, soms wat geler, dat is helemaal normaal en heeft geen enkele invloed op je uiteindelijke print.

Gebruik de schuimkwast om een dunne, gelijkmatige laag aan te brengen. Voor een intenser, verzadigder blauw breng je een tweede laag aan zodra de eerste helemaal droog is.

Laat het papier na het aanbrengen helemaal drogen, uit het licht. Stapel de vellen niet voordat ze helemaal droog zijn, restvocht kan emulsie overbrengen naar de achterkant van het vel ernaast.

Dunne blaadjes, delicate bloemen, grassen en varens liggen goed plat tegen het papier. Varens en grassen geven mooie fijne details; lathyrus geeft gebogen stengels en ranken; klaprozen geven transparante bloembladen, al zijn ze wel kwetsbaar. Gedroogde bloemen werken ook prima als verse niet voorhanden zijn.

Beoordeel een plant op vorm, niet op kleur, cyanotype leest alleen het contrast tussen licht en donker. Heeft een steel in water gestaan? Maak hem droog voordat je hem op je papier legt, druppels laten zichtbare vlekken achter op de uiteindelijke print.

Leg je planten op het aangebrachte papier, en plaats dan het glazen frame erbovenop zodat alles tijdens de belichting mooi plat blijft liggen. De wasknijpers langs de randen houden het glas op zijn plek.

Leg je frame in de volle zon. De belichtingstijd verschilt per seizoen, tijdstip en bewolking, zie elk genoemd getal als startpunt, niet als vaste regel. Begin met vijf minuten en pas het daarna aan.

Spoel je print in een bak schoon water of onder een zachte straal, vermijd directe, krachtige waterdruk, dat kan het papieroppervlak beschadigen. Blijf spoelen tot het water helder wegloopt, loopt het nog geel als je de print eruit haalt, dan heeft hij meer tijd nodig.

De meegeleverde schuimkwast bevat geen metaal, en dat is belangrijk: kwasten met metalen onderdelen kunnen reageren met de oplossing.

Er is geen universele juiste belichtingstijd, het hangt af van je lichtbron, je papier en hoe dicht je negatief of objecten zijn. In de video belichten we dezelfde bloem drie keer, elk een andere tijd, naast elkaar, om te vergelijken en te kiezen wat het mooiste resultaat geeft, dat is veel makkelijker te zien dan te beschrijven, bekijk dit stuk van de video voor de hele demonstratie.

Pak een klein stukje aangebracht papier met een bloem erop, net als bij een normale print. Dek vervolgens een deel af met ondoorzichtig karton tijdens het belichten:

1. Dek twee derde van de print af en belicht 5 minuten
2. Dek nog een derde af en belicht nog eens 5 minuten
3. Belicht de hele print een laatste keer, 5 minuten

Zo krijg je drie banden van 5, 10 en 15 minuten totale belichting om na het spoelen te vergelijken. Download onze printbare PDF om dezelfde teststrook als in de video te maken, of genereer er automatisch een met onze gratis Cyanotype Negatievenmaker.

Dunne bloembladen laten UV-licht ongelijkmatig door, dat geeft mooie zachte verlopen. Klaprozen en lathyrus werken bijzonder goed. Onderbelicht verlies je subtiele details, overbelicht verlies je de fijne verlopen, bekijk de video om het verschil naast elkaar te zien.

Droog je bloemen in een bloemenpers of een dik boek. Link naar NL bloemenpers-product nog te bevestigen. Kwetsbare bloemen zoals klaprozen kunnen vers nogal fragiel zijn, leg ze tussen twee vellen transparant folie, en plak de randen vast met tape.

Verse paardenbloemstelen laten een melkachtig sap los dat je papier kan vlekken. Leg ze daarom eerst tussen twee vellen transparant plastic.

Leg meerdere planten op elkaar voor overlappende details, of probeer meerdere belichtingen: leg je eerste laag neer, belicht een paar minuten, haal een aantal planten weg, leg nieuwe elementen neer, ga verder met belichten. Hoe lang een element blijft liggen bepaalt hoe zichtbaar zijn “schaduwlaagje” wordt.

Geprinte of met de hand uitgeknipte vormen werken net als planten, alles wat ondoorzichtig is blokkeert UV-licht en blijft wit.

De open, onregelmatige weving van kant creëert ingewikkelde patronen, door te spelen met hoeveel UV-licht er door de gaatjes komt.

Veren

De fijne, halfdoorschijnende baarden van een veer vangen het licht ongelijkmatig, dat geeft zachte, texturige prints.

Handschrift

Schrijf met een ondoorzichtige stift op een vel transparant folie, en belicht het dan als een negatief, om handgeschreven tekst aan je prints toe te voegen.

Combineer een geprint negatief met echte planten of uitgeknipte sjablonen binnen dezelfde belichting, voor silhouetten, gelaagde composities en mooi contrast tussen scherpe en organische elementen.

Dunne plastic zakjes geven zachte texturen en verlopen, gekreukeld plastic geeft organische golven, gestapeld plastic geeft donkerdere en lichtere plekken, transparante verpakking geeft geometrische vormen.

Met UV-lampen kun je binnenshuis, ’s winters of ’s nachts werken, met gelijkmatige resultaten. Je kunt zelfs een klein UV-nagellampje in een kartonnen doos zetten om het licht over een groter oppervlak te verspreiden.

Naast aquarelpapier: gekleurd papier, overgebleven verpakking, theedoosjes, pagina’s uit oude boeken, katoen, zijde, wol, viscose en keukenpapier.

Breng je papier aan, laat het niet drogen, leg objecten op het natte oppervlak, voeg ingrediënten toe, belicht terwijl het nog nat is. Probeer zeepbelletjes, kurkumapoeder, azijn of zout.

Laat een helemaal droge print weken in een looizuurrijke vloeistof, zwarte thee, groene thee, koffie of rode wijn, om het blauw te laten verschuiven. Om te tinten: belicht, spoel en droog volledig; bleek kort in 1 à 2 theelepels soda per liter lauw water; spoel; week in je thee-, koffie- of wijnbad, begin rond de 30 minuten; spoel opnieuw en laat drogen.

Anthotype gebruikt lichtgevoelige pigmenten uit planten in plaats van ijzerchemie. Bekijk onze kurkuma anthotype tutorial.

Schelpen

Grondeer eerst met losgeklopt eiwit, laat drogen, breng emulsie aan, leg planten neer terwijl het nog nat is, wikkel in plastic, belicht, spoel voorzichtig.

Kiezels

Zelfde eiwit-grondeerproces als bij schelpen. Te hard spoelen of wrijven kan de laag samen met de print lostrekken.

Stof neemt emulsie anders op dan papier. Katoen, linnen, zijde, wol en viscose werken het beste. Voor kledingstukken schuif je eerst karton erin, zodat de stof mooi plat blijft liggen.